Phần lớn bộ lọc xem tướng trong các ứng dụng video ngắn không đo gì về khuôn mặt bạn: chúng bám theo khuôn mặt để đặt chữ và hình lên đúng chỗ, rồi quay ngẫu nhiên một kết quả trong danh sách soạn sẵn. Một số ít bộ lọc có đo vài tỉ lệ thật, nhưng phần “phán” phía sau vẫn là bảng tra do người tạo bộ lọc viết.
Điều này không làm trò chơi kém vui, nhưng nó giúp bạn nhìn kết quả đúng chỗ, nhất là khi video được đăng công khai, có người khác trong khung hình, hoặc có trẻ em. Bài này giải thích cách bộ lọc hoạt động, cách tự nhận ra bộ lọc ngẫu nhiên, vì sao trào lưu lan nhanh, và vài nguyên tắc khi quay và đăng.
Bộ lọc xem tướng hoạt động thế nào
Bộ lọc trên các ứng dụng video ngắn là hiệu ứng thực tế tăng cường: camera theo dõi khuôn mặt bạn theo thời gian thực, xác định vị trí mắt, mũi, miệng, đường viền mặt ở từng khung hình, để đặt hình ảnh, chữ, khung trang trí bám đúng chỗ khi bạn cử động. Công nghệ bám khuôn mặt này có sẵn trong bộ công cụ mà nền tảng cung cấp cho người tạo hiệu ứng, và nó chạy trên điện thoại khi bạn quay.
Phần “xem tướng” thường là một vòng quay: chữ và biểu tượng chạy liên tục trên đầu bạn, rồi dừng lại ở một kết quả như một kiểu tướng, một con vật, một nghề nghiệp, một lời phán ngắn. Người tạo bộ lọc soạn sẵn danh sách kết quả và cho máy chọn ngẫu nhiên, có khi kèm trọng số để kết quả vui hay hiếm xuất hiện ít hơn. Khuôn mặt bạn chỉ là chỗ để đặt vòng quay.
Cũng cần phân biệt bộ lọc với nhận diện khuôn mặt. Bám khuôn mặt chỉ cần biết đâu là mắt, đâu là miệng trong khung hình, không cần biết bạn là ai. Nhận diện khuôn mặt là so khuôn mặt với một kho ảnh để xác định danh tính, một việc khác hẳn và chịu ràng buộc pháp lý chặt hơn. Bộ lọc giải trí thông thường chỉ làm việc thứ nhất.
Một số bộ lọc tinh vi hơn đo một vài thông số có thật, chẳng hạn bạn đang cười hay không, mắt mở to hay nheo, đầu nghiêng về phía nào, rồi chọn kết quả theo đó. Nhưng các thông số này thay đổi theo từng giây khi bạn cử động, nên kết quả cũng là chuyện của khoảnh khắc, không phải của con người.
Ba kiểu bộ lọc thường gặp
Bộ lọc quay số thuần tuý. Kết quả hoàn toàn ngẫu nhiên. Quay lại lần nữa có thể ra kết quả khác hẳn. Đây là kiểu phổ biến nhất vì dễ làm và tạo được tò mò để quay đi quay lại.
Bộ lọc đo biểu cảm. Kết quả phụ thuộc vào việc bạn cười, nhíu mày, mở miệng hay nghiêng đầu. Người dùng hay phát hiện ra “mẹo” cười thật tươi để được kết quả đẹp, và chính mẹo đó cho thấy bộ lọc đang đọc nét mặt nhất thời.
Bộ lọc so đôi. Hai người cùng đưa mặt vào khung, bộ lọc trả về một “độ hợp nhau” theo phần trăm hoặc một nhãn như “định mệnh”, “oan gia”. Con số này cũng là vòng quay có trọng số. Nó vui khi quay với người yêu, nhưng dễ thành chuyện khó xử khi bạn bè quay lén hai người đang có cảm tình rồi đăng lên.
Bộ lọc làm đẹp kèm lời phán. Bộ lọc vừa làm mịn da, thon mặt, to mắt, vừa gắn một nhãn “tướng” lên khuôn mặt đã chỉnh. Lời phán lúc này dựa trên một khuôn mặt không còn là của bạn. Kiểu này dễ khiến người xem, nhất là người trẻ, đặt chuẩn ngoại hình theo khuôn mặt đã chỉnh.
Tự kiểm một bộ lọc có đo gì thật không
Bạn có thể kiểm trong một phút mà không cần đăng video nào. Mở bộ lọc ở chế độ xem trước và làm lần lượt.
- Quay ba lần liên tiếp với cùng nét mặt, cùng ánh sáng. Nếu ba kết quả khác nhau, bộ lọc chủ yếu là ngẫu nhiên.
- Giữ yên mặt, chỉ đổi biểu cảm: cười, nghiêm, nhăn mặt. Nếu kết quả đổi theo biểu cảm một cách có quy luật, bộ lọc đang đo nét mặt nhất thời.
- Hướng camera vào một bức tranh chân dung, tượng hoặc hình vẽ khuôn mặt trên giấy. Nếu bộ lọc vẫn phán, nó không phân biệt được người thật.
- Che nửa khuôn mặt bằng tay. Nếu vẫn ra kết quả bình thường, bộ lọc không cần đến các đặc điểm mà nó tuyên bố đang xem.
- Ghi nhớ kết quả và so với bạn bè cùng dùng: nếu danh sách kết quả lặp lại giữa mọi người, bạn đã thấy gần hết “bảng tra” của bộ lọc.
Sau một phút này, phần lớn người dùng sẽ thấy bộ lọc giống một chiếc hộp bốc thăm có trang trí theo chủ đề tướng số, và đó là cách hiểu đúng nhất về nó.
Vì sao trào lưu lan nhanh
Bộ lọc xem tướng hội đủ những yếu tố khiến một nội dung được chia sẻ nhiều. Kết quả ngắn, hiện ngay trên mặt người quay, dễ hiểu trong vài giây. Nó nói về chính người quay, mà con người luôn tò mò về bản thân. Nó tạo phản ứng tức thì trước camera: ngạc nhiên, cười, giả vờ phản đối, những khoảnh khắc mà video ngắn cần.
Tính ngẫu nhiên cũng góp phần. Vì mỗi lần quay một khác, người dùng quay nhiều lần, chọn lần có kết quả thú vị nhất để đăng, và người xem lại muốn thử để xem mình ra gì. Thuật toán đề xuất của nền tảng ưu tiên những nội dung được tương tác nhiều, nên một bộ lọc đang thịnh có thể xuất hiện liên tục trên trang của bạn trong vài ngày rồi biến mất.
Hiểu cơ chế lan truyền giúp bạn không thấy áp lực phải tham gia, và giúp phụ huynh không quá lo khi thấy con quay theo trào lưu. Phần cần để ý không nằm ở việc tin hay không tin kết quả, mà ở những gì lọt vào video và những gì người khác viết dưới video đó.
Rủi ro khi đăng video có bộ lọc xem tướng
Bộ lọc thường xử lý khuôn mặt ngay trên điện thoại, nên rủi ro dữ liệu từ bản thân hiệu ứng thấp hơn một app gửi ảnh lên máy chủ. Rủi ro lớn hơn đến từ việc đăng video công khai.
| Tình huống | Rủi ro | Cách làm ổn hơn |
|---|---|---|
| Quay chung với bạn bè, người thân | Khuôn mặt và nhãn “tướng” của người không đồng ý bị đăng công khai | Hỏi trước, hoặc chỉ quay mình |
| Quay trẻ em, kể cả con mình | Ảnh mặt trẻ kèm nhãn ngoại hình tồn tại lâu trên mạng | Không đăng công khai video có trẻ em dùng bộ lọc này |
| Kết quả mang nghĩa tiêu cực | Bình luận trêu chọc, chê ngoại hình | Không đăng, hoặc giới hạn người xem và bình luận |
| Phông nền ở nhà, ở trường, nơi làm | Lộ nơi ở, nơi học, nơi làm việc | Quay ở nền trơn |
| Bình luận mời “xem tướng kỹ hơn”, nhắn riêng | Dẫn sang thầy tướng online, mời trả phí, hỏi ngày sinh và thông tin cá nhân | Không trả lời, không gửi thêm ảnh hay thông tin |
Hàng cuối cùng đáng lưu ý: video xem tướng có lượt xem cao hay thu hút những tài khoản tự xưng thầy tướng vào bình luận để kéo người sang nhắn riêng. Chiêu thức đó được trình bày ở danh mục lừa đảo “xem tướng đổi vận” trên trang này.
Khi kết quả bộ lọc chạm vào ngoại hình người khác
Bộ lọc xem tướng có một đặc điểm khác với app cá nhân: kết quả được xem bởi rất nhiều người, kèm khuôn mặt thật. Một nhãn như “tướng khổ” hay “mặt khó gần” hiện trên đầu một người bạn trong video bạn đăng không còn là chuyện riêng của người đó. Người xem lạ có thể bình luận, so sánh, cắt ghép, và nhãn đó gắn với khuôn mặt họ lâu hơn bạn nghĩ.
Những người dễ bị tổn thương nhất là người có đặc điểm ngoại hình dễ bị để ý: vết bớt, sẹo, răng khấp khểnh, khuôn mặt bất đối xứng, làn da sẫm màu, vóc dáng khác số đông. Bộ lọc không có ý gì, nhưng bình luận dưới video thì có. Nếu bạn thấy một video như vậy, cách tốt nhất là không tham gia bình luận về ngoại hình, và nếu đó là người quen, nhắn riêng hỏi họ có muốn video được gỡ không.
Với chính mình, nếu kết quả làm bạn khó chịu, cứ bỏ qua và quay lại. Một vòng quay ngẫu nhiên không có thẩm quyền gì để nói về khuôn mặt bạn. Còn nếu những bình luận chê ngoại hình dưới video làm bạn buồn kéo dài, hãy tắt bình luận, giới hạn người xem, và nói chuyện với người bạn tin tưởng.
Dành cho người tạo bộ lọc và người làm nội dung
Nếu bạn tự tạo hiệu ứng hoặc làm nội dung xoay quanh chủ đề tướng, cách soạn danh sách kết quả quyết định bộ lọc vui hay gây tổn thương. Danh sách chỉ nên gồm những nhãn trung tính hoặc tích cực theo kiểu trò chơi, tránh mọi nhãn gắn ngoại hình với số phận, đạo đức hay khả năng của một người, tránh các câu dân gian mang định kiến về giới, về màu da, về vóc dáng. Một nhãn bạn thấy “đùa thôi” sẽ xuất hiện trên mặt hàng nghìn người lạ.
Ghi rõ trong phần mô tả rằng kết quả là ngẫu nhiên và chỉ để giải trí. Không quảng cáo bộ lọc là “AI đọc tướng chính xác”, vì đó là thông tin sai và có thể khiến người trẻ tin thật. Nếu bộ lọc có đo biểu cảm, cân nhắc nói điều đó ra; người dùng sẽ thấy thú vị hơn khi biết mình đang “điều khiển” kết quả bằng nụ cười.
Với người xem muốn tìm hiểu tướng học như một phần văn hoá thay vì trò bốc thăm, trang này có các danh mục về sách tướng cổ và về khoa học ấn tượng khuôn mặt. Còn nếu bạn tò mò về các hệ thống văn hoá phương Đông dựa trên ngày giờ sinh, có thể xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học, với tinh thần tham khảo.
Câu hỏi thường gặp
Bộ lọc xem tướng có lưu ảnh khuôn mặt của mình không?
Hiệu ứng thường chạy trên điện thoại trong lúc quay. Việc nền tảng xử lý và lưu dữ liệu khuôn mặt thế nào nằm trong chính sách quyền riêng tư của nền tảng đó, bạn nên đọc mục liên quan đến hiệu ứng và dữ liệu khuôn mặt. Video bạn đăng thì được lưu như mọi video khác.
Vì sao mình quay lại lần nữa thì ra kết quả khác?
Vì phần lớn bộ lọc chọn kết quả ngẫu nhiên từ danh sách soạn sẵn, hoặc dựa trên nét mặt trong khoảnh khắc đó. Kết quả thay đổi không có nghĩa là “tướng” của bạn thay đổi.
Kết quả bộ lọc có dựa trên nhân tướng học thật không?
Một số bộ lọc mượn tên gọi trong sách tướng để đặt nhãn, nhưng không áp dụng cách sách cổ mô tả. Ngay cả khi có, bản thân nhân tướng học là quan niệm văn hoá, không phải công cụ đánh giá con người có cơ sở khoa học.
Có nên để con quay video với bộ lọc xem tướng không?
Quay để xem trong nhà thì không có gì đáng ngại nếu kết quả không làm con buồn. Không nên đăng công khai video có khuôn mặt trẻ em kèm nhãn về ngoại hình, vì video có thể tồn tại lâu và bị chia sẻ ngoài tầm kiểm soát.
Bị người khác quay chung rồi đăng kèm nhãn xấu thì làm gì?
Nhắn người đăng đề nghị gỡ video. Nếu không được, dùng chức năng báo cáo của nền tảng với lý do quyền riêng tư hoặc quấy rối. Mỗi cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình, việc đăng công khai hình ảnh người khác thường cần sự đồng ý của họ.
Có người bình luận mời xem tướng kỹ hơn qua tin nhắn riêng thì sao?
Không trả lời và không gửi thêm ảnh, ngày sinh hay thông tin cá nhân. Đây là kịch bản quen thuộc để dẫn người dùng sang các dịch vụ thu phí giải hạn hoặc moi thông tin. Có thể chặn tài khoản và báo cáo cho nền tảng.