Một app xem tướng qua ảnh thường làm ba việc nối nhau: tìm khuôn mặt trong ảnh, đo vị trí vài chục đến vài trăm điểm mốc trên mặt, rồi dịch các số đo đó thành câu chữ theo một bảng quy ước do người làm app đặt ra. Phần đo là công nghệ thị giác máy tính có thật và khá chính xác. Phần dịch ra lời luận giải thì không có cơ sở khoa học nào bảo đảm, dù được trình bày bằng giao diện rất kỹ thuật.
Hiểu cơ chế này giúp bạn nhìn kết quả đúng tầm: máy đo được mắt bạn cách nhau bao xa so với bề rộng khuôn mặt, nhưng câu “người có đôi mắt này sống tình cảm” là do con người viết sẵn, máy chỉ chọn ra. Bài này đi qua từng bước bên trong một app điển hình, không nêu tên app nào, để bạn tự đánh giá thứ mình đang chơi.
Bước một: dò khuôn mặt và cắt vùng ảnh
Trước khi “xem” gì, app phải biết khuôn mặt nằm ở đâu trong tấm ảnh. Quy trình thường như sau.
- App nhận ảnh từ camera hoặc thư viện, thu nhỏ về một kích thước chuẩn để xử lý nhanh. Ảnh gốc có thể được giữ lại hoặc không, tuỳ cách app được viết.
- Một mô hình dò khuôn mặt quét ảnh và trả về một khung chữ nhật quanh mỗi khuôn mặt nó tìm thấy. Nếu ảnh có ba người, app phải chọn một, thường là khuôn mặt lớn nhất hoặc gần giữa ảnh nhất.
- Vùng mặt được cắt ra, xoay lại cho hai mắt nằm ngang, và cân chỉnh độ sáng. Đây là lý do một tấm ảnh nghiêng đầu vẫn cho ra kết quả: máy đã “dựng thẳng” khuôn mặt trước khi đo.
- Nếu không tìm được mặt, hoặc mặt quá nhỏ, quá tối, bị che bởi khẩu trang hay tóc, app báo chụp lại. Một số app dễ dãi hơn và vẫn cho kết quả dù ảnh rất mờ, điều này đã là một tín hiệu đáng ngờ về độ nghiêm túc.
Toàn bộ bước này là kỹ thuật phổ biến, có sẵn trong nhiều thư viện mã nguồn mở và bộ công cụ của các hãng điện thoại. Người làm app xem tướng gần như không cần tự phát triển; họ ghép phần có sẵn rồi đầu tư vào phần lời lẽ và giao diện.
Bước hai: đo điểm mốc khuôn mặt
Sau khi có vùng mặt, app chạy một mô hình đánh dấu điểm mốc. Một sơ đồ phổ biến trong giới nghiên cứu dùng 68 điểm: viền hàm, lông mày, sống mũi, cánh mũi, viền mắt, viền môi. Có những bộ công cụ mới hơn đánh dấu tới vài trăm điểm để dựng lại bề mặt khuôn mặt ba chiều. Mỗi điểm chỉ là một cặp toạ độ trên ảnh.
Từ các toạ độ này, app tính ra tỉ lệ: chiều rộng mắt so với khoảng cách hai mắt, chiều dài mũi so với chiều dài cả khuôn mặt, độ dày môi trên so với môi dưới, góc của đường hàm. Đây chính là chỗ app “mượn” ngôn ngữ của sách tướng. Sách cổ chia mặt thành ba phần trên, giữa, dưới, gọi là tam đình; app đo ba đoạn đó rồi so xem đoạn nào dài hơn. Sách cổ nói về hình dáng mắt, mũi; app phân loại mắt thành vài kiểu dựa trên tỉ lệ dài rộng.
Điều cần thấy là các số đo này rất nhạy với điều kiện chụp. Ngửa cằm lên một chút, đoạn trán trông ngắn đi và đoạn cằm dài ra. Chụp bằng camera trước ở khoảng cách gần, mũi trông to hơn thật vì hiệu ứng ống kính góc rộng. Cười hay không cười làm thay đổi hẳn tỉ lệ phần dưới khuôn mặt. Một con người không đổi, nhưng số đo đổi theo từng tấm ảnh, và mọi lời phán phía sau đều dựa trên số đo đó.
Bước ba: đổi số đo thành lời luận giải
Kiểu bảng tra soạn sẵn. Cách đơn giản và phổ biến nhất: người làm app chia mỗi đặc điểm thành vài ô, ví dụ mũi chia ba kiểu, mắt chia năm kiểu, rồi viết sẵn một đoạn văn cho mỗi ô. Kết quả của bạn là các đoạn văn được ghép lại theo ô bạn rơi vào. Nhiều người dùng chung một ô sẽ nhận cùng một đoạn văn, chỉ khác tên.
Kiểu điểm số tổng hợp. Một số app cộng trừ điểm cho từng đặc điểm rồi ra một con số như “tướng phúc 78 trên 100”. Con số trông khoa học, nhưng trọng số cộng trừ là do người làm app tự đặt, không có thí nghiệm nào chứng minh nó đo được điều gì ở con người thật.
Kiểu nhờ mô hình ngôn ngữ viết tiếp. Các app mới hơn gửi số đo hoặc chính tấm ảnh cho một mô hình ngôn ngữ lớn kèm câu dặn kiểu “hãy đóng vai thầy tướng và luận giải”. Lời văn nhờ vậy mềm mại, cá nhân hoá, nhưng mô hình chỉ đang viết theo phong cách sách tướng nó đã đọc, không kiểm chứng được gì về bạn.
Kiểu kết hợp. Phổ biến nhất hiện nay là trộn cả ba: bảng tra cho phần khung, mô hình ngôn ngữ cho phần văn, thêm điểm số để có thứ chia sẻ lên mạng. Bạn khó biết app mình dùng thuộc kiểu nào, vì hiếm app nói rõ.
Phần nào là đo thật, phần nào là diễn giải
Bảng dưới tách từng phần của một kết quả xem tướng điển hình để bạn thấy chỗ nào có cơ sở kỹ thuật và chỗ nào chỉ là quy ước.
| Phần trong kết quả | Bản chất | Mức tin được |
|---|---|---|
| Khung bao quanh khuôn mặt | Mô hình dò khuôn mặt | Cao, nếu ảnh rõ |
| Các chấm đánh dấu mắt, mũi, môi | Mô hình điểm mốc | Khá cao, sai lệch tăng khi ảnh nghiêng, tối |
| Tỉ lệ tam đình, độ rộng mắt | Phép tính trên toạ độ | Đúng với tấm ảnh đó, đổi khi đổi góc chụp |
| Tên kiểu mắt, kiểu mũi theo sách tướng | Người làm app tự chia ô | Quy ước, các app chia khác nhau |
| Câu về tính cách, tình duyên, tiền bạc | Văn soạn sẵn hoặc mô hình ngôn ngữ viết | Không có cơ sở khoa học |
| Điểm “tướng tốt” trên thang 100 | Trọng số tự đặt | Không đo được điều gì về người thật |
Nhìn vào bảng, bạn thấy độ tin giảm dần từ trên xuống, còn độ hấp dẫn thì tăng dần. Đó không phải trùng hợp: phần người dùng muốn đọc nhất lại là phần ít căn cứ nhất.
Vì sao giao diện trông rất khoa học
Nhiều app vẽ lưới chấm xanh phủ lên mặt, chạy thanh phần trăm “đang phân tích”, hiện những chữ như “quét sinh trắc” hay “thuật toán AI”. Phần lưới chấm là thật, vì máy có đánh dấu điểm mốc. Nhưng nó được đưa lên màn hình chủ yếu để tạo cảm giác chính xác, chuyển niềm tin của bạn từ phần đo sang phần phán.
Thanh tiến trình chạy vài giây cũng thường là hiệu ứng. Việc dò mặt và đo điểm mốc trên điện thoại đời mới chỉ mất một phần nhỏ của giây. Kéo dài thời gian chờ làm người dùng cảm thấy máy đang “suy nghĩ” kỹ. Đây là kỹ thuật thiết kế phổ biến trong nhiều loại app, không riêng app xem tướng, nhưng ở đây nó đặc biệt dễ đánh lừa vì người dùng đang muốn tin.
Một dấu hiệu khác: app hiếm khi nói kết quả có thể sai. Một công cụ đo lường nghiêm túc luôn kèm sai số và giới hạn. App xem tướng thì đưa ra lời khẳng định trọn vẹn, không có câu “kết quả này thay đổi nếu bạn chụp lại”. Khi một hệ thống không bao giờ nhận là mình không chắc, bạn nên là người giữ phần nghi ngờ thay nó.
Khoa học nói gì về đoán tính cách qua mặt
Phần này có cả một danh mục riêng trên trang, ở đây chỉ nêu những điểm liên quan trực tiếp đến app.
- Nghiên cứu của Willis và Todorov năm 2006 cho thấy người ta hình thành ấn tượng về một khuôn mặt chỉ trong khoảng một phần mười giây. Ấn tượng đó khá giống nhau giữa nhiều người xem, nhưng giống nhau không có nghĩa là đúng về người được xem.
- Các nghiên cứu sau đó về khả năng đoán tính cách từ ảnh tĩnh cho kết quả yếu và không ổn định; những tương quan nhỏ thường đến từ cách trang điểm, kiểu tóc, biểu cảm, tức là thứ người đó chọn thể hiện, chứ không phải xương mặt.
- Mô hình học máy được huấn luyện để “đoán” một đặc điểm từ khuôn mặt sẽ học luôn những định kiến có sẵn trong dữ liệu gắn nhãn. Nếu người gắn nhãn cho rằng mặt vuông là cứng rắn, máy học lại đúng định kiến đó.
- Không có bộ dữ liệu khoa học nào nối khuôn mặt với “tình duyên”, “tài lộc” hay “tuổi thọ” theo cách app xem tướng đang trình bày. Phần này hoàn toàn là quy ước văn hoá đem lên điện thoại.
Biết vậy rồi, bạn vẫn có thể chơi app như chơi một trò văn hoá, miễn là không dùng kết quả để phán ai, kể cả phán chính mình.
Dùng app xem tướng cho có chừng mực
Nếu tò mò, bạn có thể thử một lần với một tấm ảnh không quá rõ, không có phông nền nhà mình, rồi đọc kết quả như đọc một trang sách tướng: thấy người xưa nghĩ gì về khuôn mặt, chứ không phải thấy mình là ai. Đừng gửi ảnh người khác, nhất là ảnh trẻ em, người yêu, đồng nghiệp, khi họ chưa đồng ý.
Ảnh khuôn mặt là dữ liệu sinh trắc, thuộc loại dữ liệu cá nhân nhạy cảm theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Việt Nam. Trước khi tải lên, đọc xem app có giữ ảnh không, giữ bao lâu và có dùng để huấn luyện mô hình không. Phần quyền với dữ liệu sinh trắc được trình bày kỹ hơn ở trang AI Định Danh.
Còn nếu điều bạn thật sự muốn là tìm hiểu một hệ thống văn hoá có cấu trúc rõ, có thể tra lại từ ngày giờ sinh mà không cần ảnh mặt, bạn có thể xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học, cũng với tinh thần tham khảo như vậy.
Câu hỏi thường gặp
App xem tướng có thật sự dùng AI không?
Có, nhưng chỉ ở phần dò khuôn mặt, đo điểm mốc và đôi khi ở phần viết văn bằng mô hình ngôn ngữ. Phần quyết định khuôn mặt nào ứng với tính cách nào là quy ước do người làm app đặt, không phải điều máy học ra từ dữ liệu khoa học.
Vì sao hai app khác nhau cho kết quả trái ngược với cùng một ảnh?
Mỗi app chia ô đặc điểm theo cách riêng và viết lời luận giải riêng. Ngay các sách tướng cổ cũng không thống nhất với nhau, nên hai app dựa vào hai nguồn khác nhau sẽ cho hai lời phán khác nhau dù số đo khuôn mặt giống hệt.
Điểm số tướng tốt trên thang 100 có ý nghĩa gì không?
Không có ý nghĩa đo lường. Con số được tính bằng cách cộng trừ điểm theo trọng số người làm app tự chọn. Chưa có nghiên cứu nào cho thấy con số đó liên quan đến sức khoẻ, tính cách hay cuộc sống của người được chấm.
App có cần ảnh rõ nét mới xem được không?
App nghiêm túc về kỹ thuật sẽ yêu cầu ảnh rõ để đo điểm mốc. Nếu một app vẫn cho kết quả đầy đủ với ảnh rất mờ, rất tối hay mặt bị che, điều đó cho thấy lời luận giải ít phụ thuộc vào số đo thật.
Có nên dùng kết quả app xem tướng để quyết định việc gì không?
Không nên. Kết quả không có cơ sở khoa học để dựa vào khi chọn người yêu, tuyển người, cho vay hay chọn nghề. Nếu thích, bạn đọc nó như một trò văn hoá giải trí và dừng ở đó.
Ảnh mình gửi lên app có bị lưu lại không?
Tuỳ app. Có app xử lý ngay trên điện thoại, có app gửi ảnh lên máy chủ và giữ lại. Bạn cần đọc chính sách quyền riêng tư của app, tìm đoạn nói về ảnh và thời gian lưu trước khi tải lên.