Trước khi gửi ảnh cho bất kỳ app xem tướng nào, bạn nên làm ba việc: tắt hoặc xoá thông tin vị trí đi kèm ảnh, cắt sát khuôn mặt để bỏ phông nền, và chắc chắn trong ảnh không có ai khác. Ba việc này mất khoảng năm phút và cắt bớt phần lớn những gì một tấm selfie vô tình kể về bạn.
Ảnh khuôn mặt tự nó đã là dữ liệu sinh trắc nhạy cảm, không có cách nào làm nó hết nhạy cảm. Nhưng ít nhất bạn có thể không gửi kèm địa chỉ nhà, tên trường của con, biển số xe đỗ phía sau. Bài này đi từ thông tin ẩn trong tệp ảnh đến những thứ lọt vào khung hình mà ta không để ý.
Một tấm selfie mang theo những gì
Khi bạn chụp bằng điện thoại, tệp ảnh không chỉ chứa điểm ảnh. Kèm theo là một khối thông tin mô tả, thường gọi là siêu dữ liệu hay EXIF: ngày giờ chụp, loại điện thoại, các thông số ống kính, và nếu dịch vụ định vị đang bật cho camera thì có cả toạ độ nơi chụp, đủ chính xác để chỉ ra một ngôi nhà. Bạn không thấy những thông tin này khi xem ảnh, nhưng ai nhận được tệp gốc đều đọc được.
Nhiều mạng xã hội tự xoá toạ độ khi bạn đăng ảnh công khai. Nhưng app xem tướng nhận ảnh qua đường tải lên riêng, và bạn không biết chắc họ có xoá hay không. Một tấm selfie chụp ở nhà lúc mười giờ tối, gửi cho một dịch vụ không rõ nguồn gốc, có thể cho họ biết bạn sống ở đâu.
Ngoài thông tin ẩn, còn những gì nằm trong chính khung hình: phông nền phòng ngủ, tấm lịch treo tường, cửa sổ nhìn ra một toà nhà dễ nhận ra, bóng người phản chiếu trong gương hay trong kính đeo mắt. Những chi tiết đó không cần thiết cho việc “xem tướng”, nên bỏ đi không làm mất gì.
Năm bước dọn ảnh trên điện thoại
Các bước dưới đây viết theo nguyên tắc chung; tên mục trong cài đặt khác nhau giữa các dòng máy và phiên bản hệ điều hành, bạn kiểm theo máy mình.
- Chụp ảnh mới thay vì lấy ảnh cũ trong thư viện. Ảnh mới cho phép bạn chọn nền trơn, ánh sáng trung tính ngay từ đầu, và bạn chủ động biết trong ảnh có gì.
- Tắt định vị cho camera trước khi chụp, hoặc khi chia sẻ thì chọn tuỳ chọn bỏ vị trí nếu hệ điều hành có. Với ảnh đã chụp, mở phần thông tin của ảnh để xem có toạ độ hay không; nhiều máy cho xoá hoặc chỉnh vị trí ngay tại đó.
- Cắt ảnh sát khuôn mặt, chừa một chút tóc và cằm. App chỉ cần vùng mặt; mọi thứ ngoài vùng đó là thông tin thừa.
- Phóng to kiểm tra kính đeo mắt, đồng tử, mặt kính tủ phía sau xem có phản chiếu màn hình, người khác hay khung cửa không. Nếu có, chụp lại ở góc khác hoặc tháo kính.
- Lưu bản đã cắt thành một tệp mới và gửi tệp đó. Một cách nhiều người dùng là chụp màn hình bản đã cắt, vì ảnh chụp màn hình thường không mang toạ độ của ảnh gốc; tuy vậy bạn vẫn nên kiểm lại phần thông tin của tệp mới.
Sau khi gửi xong, xoá các tệp tạm này khỏi điện thoại, nhất là khi thư viện ảnh đang tự đồng bộ lên dịch vụ lưu trữ trực tuyến.
Những thứ hay lọt vào khung hình
Bảng dưới liệt kê các chi tiết người dùng thường không để ý, kèm lý do nên bỏ đi. Không phải mọi chi tiết đều nguy hiểm, nhưng ghép lại với nhau thì đủ để người lạ đoán ra bạn là ai và ở đâu.
| Chi tiết | Có thể lộ ra điều gì | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Đồng phục, thẻ đeo, áo có tên công ty | Nơi làm việc, nơi học của bạn hoặc con | Thay áo trơn hoặc cắt sát mặt |
| Cửa sổ, ban công nhìn ra phố | Khu vực sinh sống, tầng nhà | Quay lưng vào tường trơn |
| Xe máy, ô tô đỗ phía sau | Biển số, gắn với tên chủ xe | Đổi chỗ chụp |
| Người thân đi ngang, trẻ nhỏ chơi phía sau | Khuôn mặt người không đồng ý | Chụp lại khi không có ai |
| Phản chiếu trong kính, gương | Màn hình, giấy tờ, người cầm máy | Tháo kính, tránh gương |
| Trang sức, hình xăm, vết bớt dễ nhận | Đặc điểm định danh khi ghép với ảnh khác | Che hoặc cắt khỏi khung |
Nguyên tắc chung: nếu một chi tiết không cần cho việc app làm, hãy bỏ nó đi. App xem tướng không cần biết bạn làm ở đâu hay đi xe gì.
Ví dụ giả định: một tấm selfie kể được những gì
Hãy hình dung một ví dụ giả định. Chị Lan, nhân viên văn phòng ở Đà Nẵng, tối thứ sáu nằm trên giường chụp một tấm selfie để thử app xem tướng mà bạn bè đang chia sẻ. Ảnh chụp bằng camera trước, định vị đang bật, chị gửi luôn ảnh gốc từ thư viện mà không cắt. Tấm ảnh trông vô hại: một khuôn mặt mỉm cười, phía sau là bức tường và một góc kệ sách.
Nhưng người nhận tệp gốc đọc được nhiều hơn. Phần thông tin ẩn ghi ngày giờ chụp, loại điện thoại, và toạ độ đủ chính xác để chỉ ra toà chung cư. Trên kệ sách phía sau có một tấm thẻ nhân viên treo dây, đủ để đoán tên công ty dù chữ trên thẻ mờ. Trong tròng kính, phóng to lên thấy được hình khung cửa sổ, có thể giúp đoán ra tầng nhà. Riêng khuôn mặt, chụp chính diện, đủ sáng, là loại ảnh dùng tốt cho việc nhận dạng.
Không có gì trong số đó cần cho việc xem tướng. Nếu chị Lan cắt sát mặt, tháo kính, chụp lại khi tắt định vị, tấm ảnh gửi đi chỉ còn đúng thứ app cần. Điều này không làm chị an toàn tuyệt đối, vì khuôn mặt vẫn là dữ liệu sinh trắc, nhưng nó biến một gói thông tin về nơi ở, nơi làm và giờ giấc sinh hoạt thành một tấm ảnh mặt đơn thuần. Năm phút chuẩn bị đổi lấy khác biệt đó là đáng.
Những ảnh không nên gửi dù đã dọn kỹ
Ảnh căn cước, hộ chiếu, ảnh thẻ. Ảnh chụp chính diện chuẩn như ảnh giấy tờ là loại ảnh tốt nhất cho việc nhận dạng và giả mạo khuôn mặt. Đừng dùng ảnh thẻ để thử app xem tướng, và tuyệt đối không chụp cả tấm giấy tờ.
Ảnh của người khác. Ảnh con, ảnh người yêu, ảnh đồng nghiệp, ảnh ứng viên xin việc đều là khuôn mặt của người không đồng ý cho bạn gửi đi. Bộ luật Dân sự có quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh, và dữ liệu sinh trắc của người khác càng cần sự đồng ý rõ ràng.
Ảnh trẻ em. Dữ liệu cá nhân của trẻ em được pháp luật bảo vệ chặt hơn. Ngoài chuyện dữ liệu, một lời phán kiểu “tướng khắc cha mẹ” đọc to trong nhà có thể theo đứa trẻ rất lâu.
Ảnh chụp trong lúc mệt, ốm, vừa khóc. Không phải vì lý do dữ liệu, mà vì app sẽ “xem” đúng trạng thái đó và có thể đưa ra lời phán tiêu cực làm bạn buồn thêm vào một ngày đã khó khăn.
Khi app đòi nhiều hơn một tấm ảnh
Một số app yêu cầu quay video xoay đầu, chụp nhiều góc, hoặc chụp kèm bàn tay để “xem toàn diện”. Đây là lúc nên dừng lại và tự hỏi tại sao. Video xoay đầu cho phép dựng mô hình khuôn mặt ba chiều, chính là loại dữ liệu mà các hệ thống xác thực danh tính bằng khuôn mặt dùng để kiểm tra người thật. App xem tướng không có lý do kỹ thuật chính đáng nào cần đến mức đó.
Tương tự, nếu app đòi quyền truy cập toàn bộ thư viện ảnh thay vì chỉ ảnh bạn chọn, hoặc đòi đăng nhập bằng số điện thoại, tài khoản mạng xã hội trước khi xem, bạn đang trao nhiều hơn những gì một trò giải trí cần. Các hệ điều hành mới đều cho phép chỉ cấp quyền với vài ảnh được chọn; hãy dùng tuỳ chọn đó.
Quy tắc đơn giản: một tấm ảnh đã cắt sát mặt là đủ cho mọi app xem tướng. App nào đòi hơn thế, bạn bỏ qua. Nếu muốn hiểu rõ hơn về quyền đối với dữ liệu khuôn mặt, từ đồng ý đến yêu cầu xoá, trang AI Định Danh có loạt bài riêng.
Sau khi gửi: những việc nên làm
Ghi lại tên app, ngày gửi và tài khoản đã dùng. Nghe có vẻ thừa, nhưng nếu sau này muốn yêu cầu xoá dữ liệu, bạn cần biết mình đã gửi cho ai. Chụp lại màn hình phần chính sách quyền riêng tư tại thời điểm dùng, vì chính sách có thể thay đổi sau đó.
Vào mục lịch sử của app, xoá các lần xem khi đã đọc xong. Nếu app có tính năng xoá tài khoản, dùng nó khi không định quay lại. Thu hồi quyền camera và ảnh trong cài đặt điện thoại. Những việc này không bảo đảm dữ liệu đã biến mất khỏi máy chủ, nhưng giảm bớt lượng dữ liệu nằm lại.
Nếu bạn đang giúp cha mẹ lớn tuổi dùng app, hãy làm các bước này cùng họ thay vì làm hộ rồi đưa máy lại. Người lớn tuổi thường không biết ảnh có mang vị trí, và hay chụp ngay trong phòng khách có ảnh thờ, ảnh gia đình treo tường, cửa nhà phía sau. Chỉ cho họ một quy tắc dễ nhớ là đủ: chụp lại, đứng sát tường trơn, chỉ để mặt trong khung, không gửi ảnh ai khác.
Còn với nội dung lời phán, đọc xong là để đó. Nếu tò mò về các hệ thống văn hoá phương Đông theo hướng có cấu trúc hơn và không cần ảnh mặt, bạn có thể xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học, với cùng tinh thần tham khảo.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh chụp bằng điện thoại có chứa vị trí không?
Có thể có, nếu dịch vụ định vị đang bật cho camera. Toạ độ được lưu trong phần thông tin ẩn của tệp ảnh. Bạn mở phần thông tin của ảnh trên điện thoại để kiểm tra và xoá nếu máy cho phép.
Chụp màn hình ảnh có xoá được thông tin vị trí không?
Ảnh chụp màn hình thường không mang toạ độ của ảnh gốc, nên nhiều người dùng cách này. Tuy vậy ảnh chụp màn hình vẫn có thông tin riêng của nó, bạn nên kiểm lại phần thông tin của tệp mới trước khi gửi.
Cắt sát mặt có làm app xem tướng sai hơn không?
Không. App chỉ đo trên vùng khuôn mặt, phần nền bị bỏ đi trong bước xử lý đầu tiên. Cắt sát mặt chỉ giảm thông tin thừa bạn gửi đi, không ảnh hưởng đến cách app luận giải.
Có nên dùng ảnh thẻ để xem tướng cho chuẩn không?
Không nên. Ảnh thẻ chính diện chuẩn là loại ảnh tốt nhất cho việc nhận dạng và giả mạo khuôn mặt. Một tấm selfie thường, ánh sáng trung tính là đủ cho mục đích giải trí.
App yêu cầu quay video xoay đầu thì có nên làm không?
Nên dừng lại. Video xoay đầu đủ để dựng mô hình khuôn mặt ba chiều, loại dữ liệu dùng trong xác thực danh tính. App xem tướng không có lý do kỹ thuật chính đáng để cần dữ liệu đó.
Đã lỡ gửi ảnh có nền nhà và vị trí thì làm gì?
Xoá lịch sử và tài khoản trong app nếu có, thu hồi quyền truy cập ảnh, và gửi yêu cầu xoá dữ liệu cho nhà phát triển theo kênh liên hệ trong chính sách quyền riêng tư. Ghi lại ngày gửi yêu cầu để theo dõi.